Đặc sắc tục " Đâm Đuống" của người Mường Phú Thọ

Văn Hóa Việt Văn Hóa Truyền thống

Thứ 3, 07/01/2014 15h31

NETVIET - Đến với bản Mường (huyện Tân Sơn, Phú Thọ) những ngày này, không khí mùa xuân đã tràn về trên từng nếp nhà sàn. Các cô gái Mường cả năm bận bịu ruộng nương giờ đây cũng trở nên xinh đẹp hơn trong bộ váy áo rực rỡ. Mọi người vui mừng, hoan hỉ chuẩn bị cho Tục Đâm Đuống.

 

Đâm đuống chỉ dành cho phụ nữ khéo tay

 

Huyện Tân Sơn là huyện miền núi, nằm về phía Tây Nam của tỉnh Phú Thọ, cách thành phố Việt Trì 75km, dân số khoảng 80.000 người năm 2008 Tân Sơn có 5 dân tộc anh em sinh sống là dân tộc Mường, Dao, H'mông, Cao Lan và Sán Chỉ. Trong đó, người Mường chiếm đa số.

 

Đâm Đuống là một nét văn hóa đặc sắc của người Mường ở Phú Thọ được tổ chức vào dịp Tết, hội mùa, cưới xin và dựng nhà. Tục Đâm Đuống còn được gọi là "chàm đuống". Chàm là đâm từ trên xuống. Điều đặc biệt của Đâm Đuống là chỉ do phụ nữ biểu diễn. Đây là tục lệ có tính nghệ thuật và tổ chức cả bản giã gạo nhưng nhà nào giã ở nhà đấy.

 

Để chuẩn bị cho tục lệ được diễn ra, những người đàn ông trong gia đình tạo nên những chiếc chày và những chiếc đuống từ thân gỗ chắc cổ thụ có bán kính lớn rất bền. Đuống hình chiếc thuyền độc mộc dài từ hai tới ba sải tay. Chày giã dài như đòn gánh, giữa thân thon để tay vừa cầm. Khi đâm đuống, người biểu diễn dùng chày giã vào cối đuống.

 

Đến giờ đẹp đã chọn, mọi người cùng nhau khiêng đuống xuống, đổ lúa mới vào và bắt đầu tiến hành tục lệ truyền thống. Mở đầu, một người già giã khai mạc gọi là chày cái. Sau đó sẽ tới con gái, cháu gái trong nhà giã gọi là "chày con", "chày cái". Những đôi tay thoăn thoắt của những người phụ nữ Mường xen lẫn những âm thanh kỳ diệu phát ra từ thân đuống tạo nên một bản nhạc hay và hấp dẫn. Mỗi gia đình có bao nhiêu phụ nữ sẽ chuẩn bị bấy nhiêu chày và số lúa để giã. Khi tiếng trống đình cất lên làm hiệu vào buổi sớm đầu năm, cũng là lúc tiếng chày đâm đuống rộn ràng khắp mọi nơi. Âm thanh của đuống báo hiệu một mùa xuân mới, một mùa vụ mới với nhịp điệu nhịp nhàng của tiếng chày "kênh, kênh, kình". Nhịp đâm đuống được đổi theo "Kênh kình, kênh kình", "kênh kênh kình, kênh kình",... Tất cả tạo nên bản hòa nhạc bằng cối giã gạo xua tan đi mệt nhọc.

 

 

Ảnh: baophutho.vn

 

Khi đâm đuống xong xuôi, đại diện gia đình sẽ đem thóc mới vừa giã được cho gia súc, gia cầm ăn với mong muốn làm ăn thuận lợi, sinh sôi và nảy nở. Trong khi các bà, các mẹ hăng say giã gạo thì những người đàn ông lại chuẩn bị cỗ mừng cơm mới. Đâm đuống xong, đàn ông về uống rượu và chia nhau mỗi người một nắm cơm mới. Mọi người cùng nhau chúc tụng nhau những lời tốt đẹp, họ thể hiện lời ca tiếng hát để tinh thần thêm tươi mới.

 

 Tục Đâm Đuống của đồng bào Mường ở Phú Thọ là biểu hiện tấm lòng trân trọng thành quả lao động của con người trong sản xuất nông nghiệp và sự đoàn kết giữa người với người trong bản Mường.

 

Bà Tô Thị Vững (xóm Mu, Xuân Đài, Tân Sơn) chia sẻ: "Tôi đã biết đâm đuống từ năm 12 tuổi, biết giã gạo là biết đâm đuống luôn. Đã là phụ nữ Mường thì phải biết giã gạo, giã lúa như thế này".

 

Ước mong về cuộc sống ấm no, hạnh phúc

 

Đâm Đuống được hình thành từ cuộc sống lao động của cư dân nông nghiệp vùng trung du. Đến nay, Đâm Đuống không mang ý nghĩa về công cụ lao động mà tồn tại như một tục lệ cổ truyền. Nếu như người Mường Hòa Bình tự hào có cồng chiêng thì nói đến văn hóa Mường Phú Thọ phải nói đến đâm Đuống.

 

Ông Bùi Đức Nhẫn - chủ tịch UBND Huyện Tân Sơn cho biết: "Người Mường có tục  Đâm Đuống từ xa xưa. Đây là công cụ sản xuất để làm ra lương thực. Trong các ngày lễ lớn, các quan lang ngày xưa thường tập trung một lượng đuống rất lớn để ra lúa và tạo ra âm thanh rất rộn rã. Dần dần phát triển thành âm nhạc và trở thành nét sinh hoạt rất riêng."

 

Tục Đâm Đuống diễn ra vào nhiều dịp có ý nghĩa trong năm. Mùng 4 Tết là động thổ, mở của rừng đi làm ăn. Lễ mừng lúa mới (lúa Mú), người ta lấy lúa non về cho vào nồi luộc sau đó sấy lên và cho vào đuống rồi giã cho đến khi nào lên thành hạt gạo rồi cho vào cối và tiếp tục giã bằng chày. Trong lễ cưới, khi người con trai đi sang nhà vợ người ta lại đâm đuống. Khi đưa con dâu vê đến cổng, lại đâm đuống mường con dâu và mừng con trai được vợ. Khi có tang, người ta cũng đâm đuống.

 

 

Thờ vía lúa

Ảnh: baophutho.vn

 

Phó giáo sư, tiến sĩ Kiều Trung Sơn - Viện nghiên cứu Văn Hóa - Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam: "Những dấu ấn, nhứng sự kiện trong đời người ta sử dụng Đâm Đuống. Đám cưới thì báo dâu đến. Đón năm mới dùng đâm đuống để xua đuổi tà ma. Đến ngày cai hạ là hạ lễ từ ngày hết tết ra đồng làm việc, người ta cũng đánh đuống để xua đuổi ma rừng, ma núi ra hết cho người dân đi làm. Người Mường tin rằng, họ làm như vậy sẽ gặp may mắn và thoát khỏi điều xui xẻo trong cuộc sống."

 

Mỗi dịp xuân về, tiếng đâm đuống lại vang vọng cả bản Mường thể hiện tình yêu và khát vọng vươn lên trong cuộc sống của những người dân hiền lành, đôn hậu nơi đây.

 

Quang Chung